Ο τοκετός εξελίσσεται φυσικά, με τους δικούς του ρυθμούς, και παρεμβάσεις δικαιολογούνται ή είναι απαραίτητες μόνο όταν η εξέλιξή του θέτει σε κίνδυνο το έμβρυο ή τη μητέρα.

Στην εποχή μας ο τοκετός συνήθως εξελίσσεται στο μαιευτήριο υπό ιατρική και πολλές φορές υπό καρδιοτοκογραφική παρακολούθηση. Οι γυναίκες απολαμβάνουν έναν πολύ ασφαλή τοκετό και για τις ίδιες και για το νεογνό. Πολύ συχνά, όμως, αν όχι πάντα, στη διάρκειά του υπάρχουν πολλές παρεμβάσεις, αρκετές φορές χωρίς λόγο και όχι με θετική επίδραση, ούτε στη μητέρα ούτε και στο νεογνό.

Πλέον, η τάση παγκοσμίως είναι η επιστροφή στο φυσικό τοκετό. Ως φυσικός τοκετός ορίζεται εκείνος που ξεκινά αυτόματα από την 37η έως την 42η εβδομάδα κύησης, χωρίς καμία ιατρική παρέμβαση, δηλαδή χωρίς να γίνεται πρόκληση τοκετού, σπάσιμο νερών, χρήση φαρμάκων για την πιο γρήγορη εξέλιξη, νάρκωση και χρήση ιατρικών εργαλείων (π.χ. εμβρυουλκοί). Ο τοκετός εξελίσσεται φυσικά, με τους δικούς του ρυθμούς, και παρεμβάσεις δικαιολογούνται ή είναι απαραίτητες μόνο όταν η εξέλιξή του θέτει σε κίνδυνο το έμβρυο ή τη μητέρα.

Σε παλαιότερες εποχές οι γυναίκες είχαν την «ευκαιρία» να δουν συγγενικά τους πρόσωπα να γεννούν στο σπίτι, έτσι μάθαιναν, αποκτούσαν κάποια σχετική «εμπειρία». Σήμερα, που ο τοκετός γίνεται στο νοσοκομείο, αυτή η γνώση δεν υπάρχει, οι γυναίκες δεν έχουν αντίστοιχες εικόνες, οπότε υπάρχει φόβος, άγχος και αγωνία. Σ’ αυτό το σημείο, σημαντικό ρόλο θα έχουν ο γιατρός και η μαία, που πρέπει να ενημερώσουν τη γυναίκα, να διώξουν το άγχος και να κάνουν την επίτοκο να νιώθει άνετα.

Τα είδη των παρεμβάσεων

••• Ο χώρος: Θεωρείται από τις πιο απλές παρεμβάσεις η αίθουσα τοκετών με θορύβους, έντονα φώτα, προσωπικό που κυκλοφορεί και διαταράσσει την ηρεμία και την αυτοσυγκέντρωση. Θετική είναι η επίσκεψη στο χώρο στην περίοδο της προετοιμασίας του τοκετού. Η παρουσία προσώπου αγάπης και εμπιστοσύνης κοντά στην επίτοκο οδηγεί σε πιο εύκολο τοκετό, αρκεί να μη μιλάμε απλώς για «υποστήριξη», αλλά για σχέση αγάπης. Η μοναξιά έχει αρνητική επίδραση στην επίτοκο, διότι αυξάνει το άγχος και την αγωνία.

••• Πρόκληση τοκετού: Είναι σημαντική και ίσως η ισχυρότερη παρέμβαση στον τοκετό. Υπάρχουν ιατρικοί λόγοι που η πρόκληση δικαιολογείται και επιβάλλεται όπως η ρήξη υμένων, απουσία φαινομένων τοκετού, η παράταση της κύησης στις 41-42 εβδομάδες, η υπέρταση, το σάκχαρο, τυχόν λοίμωξη, κακή ανάπτυξη εμβρύου IUGR. Συνήθως γίνεται πρόκληση με χρήση συνθετικής ωκυτοκίνης, ενδοφλεβίως, καθώς και με τη χρήση προσταγλαδινών. Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι η φυσική ωκυτοκίνη διαφέρει από τη συνθετική. Η ωκυτοκίνη παράγεται από τον υποθάλαμο, εκκρίνεται από την υπόφυση, είναι η κυρίαρχη ορμόνη του τοκετού και χωρίς αυτή ο τοκετός αργεί να εξελιχθεί. Ωκυτοκίνη εκκρίνουν άνδρες και γυναίκες την ώρα του οργασμού, όταν αισθάνονται συναισθηματικό δέσιμο, όταν ερωτεύονται ή ακόμα όταν τρώνε μαζί, σαν οικογένεια. Γι’ αυτό το λόγο λέγεται και «ορμόνη της αγάπης». Η ωκυτοκίνη είναι το κλειδί του συναισθηματικού μας κόσμου. Η διαφορά της συνθετικής ωκυτοκίνης με τη φυσική είναι ότι η συνθετική δε διαπερνά το φράγμα του αίματος στον εγκέφαλο με αποτέλεσμα να μην επηρεάζει θετικά τα συναισθήματα και ταυτόχρονα δίνει σήμα στον οργανισμό να σταματήσει την έκκριση φυσικής ωκυτοκίνης. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένο αίσθημα πόνου στις συσπάσεις, αυξημένη ανάγκη επισκληριδίου, αυξημένη πιθανότητα για αλλοιώσεις παλμών, αυξημένα ποσοστά καισαρικών τομών. Η χρήση ωκυτοκίνης έχει ως συνέπεια και άλλες παρεμβάσεις, όπως χρήση ορού ενδοφλεβίως, χρήση καρδιοτοκογράφου συνεχώς, καθήλωση στο κρεβάτι, στέρηση κίνησης, ντους, μπάνιου, εντονότερος πόνος λόγω απουσίας ενδορφινών, ανάγκη επισκληριδίου.

••• Ρήξη υμένων: Συνήθης παρέμβαση στη διάρκεια του τοκετού. Ο ρόλος του αμνιακού υγρού – αμνιακών υμένων είναι να προστατεύουν το έμβρυο και τον ομφάλιο λώρο από πιέσεις και μολύνσεις, ενώ συμβάλλουν στην ομαλή διαστολή του τραχήλου. Η υποχρεωτική ύπτια στάση καθήλωσης στο κρεβάτι κατά τη διάρκεια των ωδινών είναι «παρέμβαση» καθώς δεν υπάρχει μια θέση που είναι η καλύτερη για όλες τις μητέρες και για όλα τα έμβρυα, ενώ είναι θετική η κίνηση, η χρήση μπάνιου, ντους, μασάζ.

••• Περινεοτομή: Μόνο όταν κρίνεται απαραίτητη για ιατρικούς λόγους, ποτέ για λόγους «ρουτίνας».

••• Μητέρα και νεογέννητο μαζί: Ο αποχωρισμός μητέρας – νεογνού τις πρώτες ώρες μετά τον τοκετό αποτελεί και αυτό παρέμβαση που είναι καλό να αποφεύγεται, εκτός από τις περιπτώσεις που το νεογνό έχει ανάγκη φροντίδας από τους νεογνολόγους. Ο θηλασμός της πρώτης ώρας, η επαφή δέρμα-δέρμα, το rooming –in είναι πρακτικές εύκολες και πολύ σημαντικές για τη σχέση μητέρας – νεογνού.

••• Καισαρική τομή: Η καισαρική τομή έχει τεράστια σημασία για τη μητέρα και το νεογνό, ενώ έχει συμβάλει καθοριστικά στη μείωση της νεογνικής νοσηρότητας – θνησιμότητας. Παράλληλα, όμως, στις μέρες μας γίνεται τεράστια κατάχρηση! Όταν η καισαρική τομή γίνεται χωρίς αυστηρές ενδείξεις είναι η μέγιστη παρέμβαση στη φύση. Η παρέμβαση παραμένει και οι επιπτώσεις είναι πολλές. Κι αυτό γιατί η καισαρική τομή:

• Δεν παύει να είναι μια χειρουργική επέμβαση, απλή μεν, αλλά με κινδύνους, απώλεια αίματος και σίγουρα, με μεγαλύτερη παραμονή στο νοσοκομείο και βραδύτερη ανάρρωση.

• Γίνεται αφορμή για την απομάκρυνση μητέρας – νεογνού τις πρώτες και πιο σημαντικές στιγμές, στιγμές όπου γίνεται το δέσιμο μητέρας – νεογνού με την επαφή (δέρμα–δέρμα).

• Συνήθως καθυστερεί την έναρξη του θηλασμού.

• Προκαλεί ορμονικές διαταραχές.

• Κάνει δύσκολη την τοποθέτηση του νεογνού στο στήθος (για το θηλασμό) λόγω μετεγχειρητικού πόνου.

• Μπορεί να προκαλέσει στο νεογνό αναπνευστική δυσχέρεια, υπογλυκαιμία ή την ανάγκη να εισαχθεί σε Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών (ΜΕΝΝ).

Σημαντικό είναι ότι στην καισαρική τομή η γυναίκα περνά σε δεύτερο ρόλο, γεγονός που έχει επιπτώσεις στη σχέση της με το νεογνό, στην αυτοπεποίθησή της, και αισθάνεται να είναι παρατηρητής σε ένα γεγονός που εννέα μήνες περιμένει με λαχτάρα.

Πηγή: Λεωνίδας Παπαδόπουλος

Μαιευτήρας Χειρουργός Γυναικολόγος